Leasingowe abc dla księgowych i nie tylko

Czy na gruncie kodeksu cywilnego dozwolona jest zmiana TABELI OPŁAT I PROWIZJI?

Tabela opłat i prowizji jest integralną częścią umowy i nie może być zmieniana bez ważnej przyczyny wskazanej w umowie, a w przypadku jej zmiany – leasingobiorca powinien być o tym wcześniej poinformowany, tak by z łatwością mógł się zapoznać ze zmianami. Nie spełnia tego wywieszenie tabeli w odpowiednim miejscu w siedzibie spółki albo umieszczenie jej w Internecie.

W przypadku wielu dziedzin życia konsumenci, jak i mali przedsiębiorcy nie mają możliwości negocjowania warunków proponowanej umowy. Ich rola sprowadza się do podpisania kontraktu bądź jego odrzucenia w całości. Dotyczy to na przykład umów stosowanych przez banki, operatorów telefonicznych, deweloperów, zakłady ubezpieczeń, biura podróży, dostawców gazu i energii elektrycznej, a także przedsiębiorców zajmujących się leasingiem. Powoduje to niebezpieczeństwo, że przedsiębiorca w umowie narzuci klauzule, które nie będą korzystne dla kontrahenta. Kodeks cywilny reguluje kwestie zmiany postanowień umowy w trakcie stosunku prawnego. Tabele opłat i prowizji, przywoływane w umowie, stanowią jej integralną część. Jednakże, zupełnie inne skutki zmiany warunków umowy w trakcie jej trwania ustawodawca przewidział w stosunku do konsumentów i przedsiębiorców.

Czy leasingodawca może zmienić postanowienia tabeli opłat i prowizji w przypadku konsumentów?

Bez wątpienia tabele opłat i prowizji, są to postanowienia umowy, na których treść konsument nie ma rzeczywistego wpływu. Są to postanowienia nieuzgodnione indywidualnie, narzucone przez firmy leasingowe. Kodeks cywilny stanowi, że postanowienia, które nie zostały uzgodnione indywidualnie, nie wiążą konsumenta, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy (art. 385 1 § 3 kodeksu cywilnego). Są to tzw. klauzule niedozwolone (abuzywne). Sam fakt, iż postanowienia nie były negocjowane z konsumentem, nie oznacza jeszcze, że są one niewiążące i niedozwolone, bowiem, by można było mówić o klauzuli abuzywnej, postanowienia te muszą spełniać łącznie dwie przesłanki: kształtowanie praw i obowiązków w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami a także rażące naruszenie interesów konsumenta. Są to pojęcia ocenne, w związku z czym niezwykle trudne jest wskazanie uniwersalnej i ścisłej granicy pomiędzy zwykłym naruszeniem a naruszeniem rażącym.
Nie mniej jednak, z punktu widzenia art. 3851 kodeksu cywilnego, zasadnicze znaczenie ma charakter opłat i prowizji, a dokładniej to, czy stanowią one świadczenie główne stron umowy. W art. 385 1 § 1 kodeksu cywilnego, ustawodawca wyraźnie podkreśla, że działaniem ochronnym nie są objęte postanowienia określające główne świadczenie stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W wyroku z dnia 30 września 2002 r. Sąd Antymonopolowy stwierdził, iż wysokość opłat i prowizji nie wchodzi w zakres postanowień, określających główne świadczenia stron umowy rachunku bankowego, gdyż mają one charakter fakultatywny (sygnatura XVII Amc 47/01). Bank może pobierać opłaty i prowizje, lecz nie musi, wskutek czego postanowienia ich dotyczące nie stanowią obligatoryjnego elementu umowy. Zatem tabele opłat i prowizji podlegają kontroli na gruncie przepisów kodeksu cywilnego w zakresie kształtowania praw i obowiązków w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami a także rażącego naruszenia interesów konsumenta.
Należy także wziąć pod uwagę brzmienie art. 3853 pkt. 10 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym za niedozwolone należy uznać postanowienia umowne, które uprawniają kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany umowy bez ważnej przyczyny wskazanej w tej umowie. Tabele opłat i prowizji stanowią integralną część umowy leasingu. W związku z tym zgodnie z powołanym powyżej przepisem, nie mogą one być zmieniane bez ważnej przyczyny wskazanej w tej umowie. Przyjmuje się, że wzorce umów powinny zawierać zapisy, w jakich przypadkach może dojść do zmiany umowy, regulaminu czy taryfy opłat. Co ważne, opis sytuacji prowadzących do zmian nie powinien mieć zbyt ogólnego charakteru, musi wskazywać konkretnie, w jakich przypadkach może dojść do zmian. Zbyt ogólne zapisy chętnie są przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznawane za niedozwolone postanowienia umowne. Warto o tym pamiętać, gdy firma leasingowa zechce zmienić nam opłaty. Trzeba wtedy sprawdzić, czy zapis uprawniający do wprowadzenia zmian nie jest zbyt ogólny albo czy nie jest podobny do niedozwolonego postanowienia umownego już wpisanego do rejestru prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
Ponadto, tabela opłat i prowizji, jak i jej zmiana powinna nam być doręczona przed zawarciem umowy lub przed terminem wprowadzenia zmian. Jeżeli jakiś dokument nie zostanie doręczony konsumentowi, wtedy jego warunki konsumenta nie wiążą. Kluczowe jest zatem wykazanie doręczenia konsumentowi dokumentów. Za nieprawidłowe i sprzeczne z obowiązującym prawem należy zatem uznać praktyki stosowane przez firmy leasingowe polegające na wprowadzaniu w drodze jednostronnych decyzji zarządów spółek zmian w wysokości pobieranych opłat lub wprowadzanie nowych opłat poprzez wywieszenie ich w siedzibie spółki lub Internecie.

Czy leasingodawca może zmienić postanowienia Tabeli Opłat i Prowizji w przypadku przedsiębiorców?

W umowach między przedsiębiorcami nie znajdziemy klauzul niedozwolonych. Nie oznacza to oczywiście, że w umowach tych nie ma zapisów, które spełniają kryteria uznania takiego postanowienia za niedozwolone. Wręcz przeciwnie – często umowy zawierane z przedsiębiorcami, a szczególnie z tymi którzy zajmują uprzywilejowaną pozycję na rynku, zawierają zapisy, które kształtują prawa i obowiązki kontrahenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy.
Przedsiębiorcy mają znacznie trudniej w takiej sytuacji niż konsumenci. Kodeks cywilny, analogicznie jak w przypadku konsumentów, wprowadza zasadę, iż każda zmiana wysokości opłat, powinna być doręczona przedsiębiorcy przed jej wprowadzeniem (art. 3841 oraz art. 384 kodeksu cywilnego). Dopiero w ten sposób zostaje spełniony warunek łatwości dowiedzenia się przez leasingobiorcę o zmianach, nawet w sytuacjach gdzie posługiwanie się tego rodzaju dokumentami, jak tabele opłat i prowizji, czy regulaminy, jest powszechne. W żadnym razie nie wypełnia warunków z art. 384 kodeku cywilnego wywieszenie tabeli w odpowiednim miejscu w siedzibie spółki albo umieszczenie jej w Internecie.
Ponadto, zgodnie z powołanymi przepisami zmiana będzie wiązała przedsiębiorcę, tylko w przypadku jeżeli nie skorzystał on z uprawnienia do wypowiedzenia umowy w najbliższym terminie wypowiedzenia. W przypadku umów leasingu to ostatnie nie będzie miało zastosowania. Fakt, że umowy leasingu zawierane są na czas oznaczony eliminuje co do zasady wypowiedzenie tych umów, a to z kolei wyklucza zastosowanie przepisu art. 3841 kodeksu cywilnego w zakresie wycofania się z takiej umowy w przypadku zmiany taryfy opłat i prowizji. Nie mniej jednak, leasingodawca, tak jak w przypadku konsumentów, ma obowiązek doręczyć przedsiębiorcy zmianę tabeli opłat i prowizji a umowy leasingu powinny zawierać zapisy, w jakich przypadkach może dojść do zmiany umowy, regulaminu czy taryfy opłat.

Co zrobić w przypadku, gdy nie otrzymaliśmy zawiadomienia o zmianie lub wprowadzeniu nowych opłat?

W przypadku umów leasingu swoboda ich wypowiadania jest znacznie ograniczona zarówno dla konsumentów, jak i przedsiębiorców. W sytuacji, gdy nie otrzymaliśmy zawiadomienia o zmianie lub wprowadzeniu nowych opłat powinniśmy złożyć do leasingodawcy reklamację, w której kwestionujemy naliczenie „nowych opłat”, żądamy ich zwrotu oraz oświadczamy, że nie otrzymaliśmy zawiadomienia o zmianach wzorca (np. taryfy). Oczywiście rzadko leasingodawca przyzna nam rację, kajając się przy tym, co nie oznacza, że nie warto w takiej sytuacji powalczyć. Jeżeli reklamacja zostanie negatywnie rozpatrzona ze względu na to, że zawiadomienie, zdaniem leasingodawcy, o zmianach zostało nam doręczone, powinniśmy zażądać udowodnienia tego faktu. Jeżeli nadal nie uda nam się dojść z leasingodawcą do porozumienia, konsumenci mogą skorzystać z pomocy jednej z finansowanych z budżetu Państwa organizacji konsumenckich (Federacja Konsumentów, Stowarzyszenie Konsumentów Polskich) albo z pomocy miejskiego lub powiatowego rzecznika konsumentów. Jeżeli i to nie pomoże, warto rozważyć złożenie pozwu w Sądzie Ochrony Konkurencji i Konsumentów o uznanie tego zapisu za niedozwolony. Natomiast przedsiębiorcy mogą skorzystać z pomocy organizacji wspierających przedsiębiorczość, jak Konfederacja Lewiatan. Oczywiście ostatecznością jest dochodzenie swoich praw (np. zwrotu pobranych niezasadnie opłat) przed sądem.
Należy jednak podkreślić, że najskuteczniejszym sposobem uniknięcia przykrych konsekwencji jest analiza zapisów umów leasingu na etapie ich zawierania. Wybór firmy leasingowej, z którą umowa zostanie zawarta powinien uwzględniać wynik tej analizy, w tym również oceny zapisów dotyczących stabilności opłat dodatkowych zawartych w Tabeli Opłat i Prowizji. Najkorzystniejszym wariantem jest zawsze załączenie Tabeli do umowy leasingu w formie kolejnego załącznika, którego zmiana wymaga wówczas zgodnej woli obu stron.

Paula Fijałkowska
Radca prawny, Kancelaria Prawna Chałas i Wspólnicy

Kliknij i skomentuj

Pozostaw odpowiedź

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

MGW_logo_300

MGW Corporate Consulting Group Sp. z o.o.

budynek Oxford Tower
ul. Chałubińskiego 8
00-613 Warszawa, 38 piętro

tel.: +48 22 292 81 11 | fax: +48 22 292 81 10

Dane rejestrowe:

MGW Corporate Consulting Group Sp. z o.o.
Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, XII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego

Kapitał zakładowy: 151.018 PLN (wpłacony w całości)

KRS: 0000338181, REGON: 142028801, NIP: 5272612470

Copyright © 2016 | Leasing Monitor | MGW CCG Sp. z o.o. | Website: Studio 2000

To Top

Strona korzysta z plików cookies w celu zapewnienia realizacji usług. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce... Więcej Informacji

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close